BATSBİCE/TUŞÇA VE KİSTLER YA DA KULELER YIKILINCA DİL DE YIKILDI
Gürcistan’da Pankisi vadisinde yaşayan Gürcülerin KİST adını verdikleri Çeçenya bölgesinden göç eden Çeçenler ile Gürcistan’ın Tuşeti bölgesinde yaşayan Batsbi/Tuşlar vardır. Bu ikisi birbirine karıştırılır.
Batsbi / Tsova-Tush (Nakh Tuşları):
Gürcistan’ın Kuzeydoğusunda, Tusheti (თუშეთი) bölgesinde yaşarlar.
Daha da özel olarak Tsovata vadisi (onun için “Tsova-Tush” da denir).
Dağlık, Kafkasya’nın doğu kesiminde, Çeçen-İnguş sınırına yakın bir coğrafyadır.
Yani Pankisi’de değil, Tusheti’nin yüksek dağ köylerinde yaşamışlardır. Batslara komşu yaşayan Pşav ve Hevsur kabilelerinin de Gürcüleşmiş Çeçenler oldukları etnik ve sosyo-kültürel veriler ışığında ileri sürülmektedir.
Günümüzde Bastlar/Tuşların büyük kısmı Tiflis ve Kakheti bölgesine göç etmiştir, Bats dili neredeyse yok olmak üzeredir.
Kistler:
Gürcistan’ın Pankisi Vadisinde yaşayan Kistlerin bir kısmı Tuşet/ Kakheti bölgesine göç etmiştir.
Günümüzde Pankisi Vadisinde sekiz Kist köyü bulunmaktadır: Duisi, Jibahevi, Cokolo, Şua Halatsani, Omalo ve Birkiani. Oldukça küçük bir topluluk olan Kistler, komşu Çeçenya’dan son yıllarda göçen nüfusla birlikte daha büyük bir grup haline geldi.
Bunlar doğrudan Çeçen kökenli göçmenlerdir.
Dil: Çeçence (Nokhchi mott).
Batsbi/Tuşlar = Tusheti (Tsovata vadisi). Kistler = Pankisi vadisindedir.
İkisi farklı bölgelerde, farklı tarihsel gelişim içinde, ama ikisi de Nakh kökenlidir.
Gürcistan’ın kuzeydoğusundaki Tuşeti bölgesinde konuşulan, Batsbi/Tuşça Gürcü propagandası olarak Kartvel (Gürcü) dili olarak nitelendirilir. Bu Gürcü siyasetinin bir tezahürüdür. Urartu devletinin hakimiyetini ve nüfuz alanları dikkate alındığında Gürcüstanda Gürcüleşmiş çok sayıda Çeçen kökenli insan vardır. Şurası bir gerçektir ki Tuşların bir kısmı asimile olarak Kartvelce konuşur. Bir kısmı ise Batsbi/Tuşça konuşur. Hiç şüphe yok ki günümüzde Tuşça konuşanların da Kartvelce sözcükler kullandıkları görülür. Artık neredeyse yakın gelecekte bu dilin konuşmacıları kalmayacak. Bu ise tarih adına bir kayıp. Çünkü bu dilin bir Nakh dili olarak antik Anadolu dünyasının bir parçası olduğunu söyleyebiliriz.
Hami Özdil
