HİKMET SÜLEYMAN
31 vakasında isyanı bastırmak üzere Selanik’ten İstanbul üzerine yürüyen Harekât Ordusu Kumandanı ve 1913 de sadrazamlığa getirilen Mahmut Şevket Paşa’yı biraz tarih okuyan herkes bilir. Çeçen camiası da Paşanın Çeçen olduğunu bilir.
Şimdi biraz da tarihçi Murat Bardakçı’nın yazdıklarına göz atalım.
“İmparatorluk döneminde devlet adamlarının ve eyaletlerin önde gelenlerinin çocuklarının kendileri gibi önemli ailelerden kız almaları bir gelenek, hattâ iktidarın şartlarındandı. Bu geleneğe İhsan Doğramacı da uyacak ve hem Osmanlı başkentinde, yani İstanbul’da, hem de Birinci Dünya Savaşı sonrası Irak’ında çok önemli yeri olan bir ailenin kızı ile, Ayser Süleyman ile evlenecekti.
Ayser Hanım, hem anne hem de baba tarafından aslen Kafkasyalı olan ve 19. yüzyılın sonlarında Irak’a yerleşen bir aileden geliyordu. Annesi, Kafkasyalı mücahid Şeyh Şamil’in kuzeni Dağıstanlı Mehmed Fazıl Paşa’nın kızıydı. Mehmed Fazıl Paşa, askerî öğrenimini Rusya’da yapmış, Çar’ın muhafız kıtasına alınmış, sonra İstanbul’a gelmiş ve Sultan Abdülhamid’in hizmetine girmişti.” (Haber Türk- 1.Mart.2010- Murat Bardakçı)
Bu anlatıma göre Ayser Süleyman, Irak da çok önemli bir ailenin kızıdır. Önemlidir çünkü Ayser Süleyman Mahmut Şevket Paşa’nın yeğenidir. Yani, Paşa’nın kendisinden otuz yaş küçük kardeşi Hikmet Süleyman beyin kızıdır. Hikmet Süleyman Bey ise Irak devletinin ilk Başbakanlarındandır.
Şimdi başka bir yazardan bir alıntı yapalım.
“Atatürk’ün Türkiye’si Üçüncü Dünya Ülkelerine örnek oluyordu. Irak’ta Cumhuriyet Halk Partisi’ni örnek alan Bağdatlı aydınlar Halk Gurubu’nu kurdular. Köklü reformları savundular. İktidara geldiler. Başbakan olan kişi Türkiye’ye yabancı değildi. Başbakan Hikmet Süleyman Osmanlı Sadrazamlarından Mahmut Şevket Paşa’nın kardeşi idi.
“Atatürk devrimlerini” ülkesinde gerçekleştirmeye çalışan Başbakan Hikmet Süleyman kısa bir süre sonra, İngilizlerin organize ettiği bir askeri darbeyle yıkıldı. (Efendi- Beyaz Türklerin Büyük Sırrı. – Soner Yalçın sayfa: 376)
Çeçen Hikmet Süleyman Bey, iktidarı döneminde Genel Kurmay Başkanı Bekir Sıtkı Paşa ile birlikte Türkiye ile Irak’ın bir federasyon şeklinde birleştirilmesi için çok gayret sarf etmiş, ancak bunun bedelini tutuklanıp zindana atılarak ve idama mahkûm edilerek ödemiştir. İngilizlerin zengin petrol kaynakları ile ilgili çok hesabı vardı. Bu yüzden de Irak’ın Türkiye ile federasyon ya da başka türlü hiçbir şekilde iş birliğine tahammülü yoktu.
Bekir Sıtkı Paşa ile Hikmet Süleyman Bey federasyon meselesi için defalarca Ankara’ya gelmiş ve Atatürk’le uzun uzadıya görüşerek konuya son şekli verilmeye çalışılmıştı. Sonlara gelindiğinde Bekir Sıtkı Paşa Musul hava alanında iki koruması ile birlikte vuruldu. Hikmet Süleyman Bey istifa etti. Kısa bir süre sonra da tutuklanıp zindana atıldı ve idama mahkûm edildi. İki yıl sonra siyasetle uğraşmaması şartıyla affedilip Bağdat’a dönmesine izin verildi.
1937 de Türkiye ile Irak, bir federasyonla veya güçlü bir işbirliği ile birleşebilseydi sonuç nasıl olurdu? Ya da günümüze gelecek olursak; batılı emperyal güçlerin Irak’a müdahalesinden evvel Irak ve Türkiye yanlarına İran’ı da alarak, “ey petrole ve dolara doymayan vahşet, Ortadoğu dan ve bölgemizden defol” diyebilselerdi?
ALİ BOLAT
NOTLAR:
1. Irak Başbakanı (1936-37) Hikmet Süleyman ve eşi Hacer Dağıstânî.
Mahmud Şevket Paşa’nın kardeşi olan Hikmet Süleyman, modern Ortadoğu tarihinde ilk askerî darbenin [29 Ekim 1936] Irak’ta yapılmasına neden olmuş kişidir.
Çiftin kızı Ayser Hanım, İhsan Doğramacı’nın eşidir.
2. https://it.wikipedia.org/wiki/Hikmet_Suleyman
